Baza wiedzy
A
AIDA
AIDA to jeden z najstarszych, najprostszych i wciąż najbardziej skutecznych modeli hierarchii efektów w marketingu i reklamie. To akronim, który opisuje cztery kolejne etapy, przez które przechodzi umysł klienta – od momentu, gdy po raz pierwszy dowiaduje się o istnieniu produktu, aż do chwili podjęcia decyzji o zakupie.
Model ten został sformułowany już w 1898 roku przez pioniera reklamy, E. St. Elmo Lewisa, i służy jako fundamentalna mapa drogowa do projektowania skutecznych komunikatów sprzedażowych, stron WWW, lejów marketingowych czy reklam.
Poszczególne litery akronimu oznaczają:
A – Attention (Uwaga) – Przyciągnięcie uwagi klienta.
I – Interest (Zainteresowanie) – Wzbudzenie zainteresowania produktem lub usługą.
D – Desire (Pożądanie) – Wywołanie chęci posiadania lub skorzystania z oferty.
A – Action (Działanie) – Skłonienie do wykonania konkretnej akcji (np. zakupu).
Agent Development Kit (ADK)
Agent Development Kit (ADK) to otwarty framework (zestaw bibliotek i narzędzi) stworzony przez Google, który służy do budowania, testowania i wdrażania zaawansowanych agentów AI oraz systemów wieloagentowych (multi-agent systems) na skalę produkcyjną.
W przeciwieństwie do prostych chatbotów, agenci budowani za pomocą ADK potrafią autonomicznie planować zadania, korzystać z zewnętrznych narzędzi (wywoływać API, przeszukiwać bazy danych) i współpracować ze sobą nawzajem.
Agent AI
Agent AI (Sztuczna Inteligencja Agentowa) to zaawansowany system AI, który nie tylko odpowiada na pytania (jak tradycyjne chatboty), ale potrafi autonomicznie działać, planować i podejmować decyzje, aby osiągnąć cel wyznaczony przez użytkownika.
W przeciwieństwie do standardowych modeli językowych, które działają w trybie „pytanie-odpowiedź”, agent AI potrafi obsługiwać procesy wieloetapowe i reagować na zmieniające się warunki otoczenia.
Asystent AI
Asystent AI (sztucznej inteligencji) to program komputerowy, który wykorzystuje algorytmy uczenia maszynowego i przetwarzania języka naturalnego, aby rozumieć nasze intencje, rozmawiać z nami i pomagać nam w codziennych zadaniach.
Nie jest to już tylko sztywny bot odpowiadający na komendy (jak dawne systemy IVR na infoliniach). Współczesny asystent AI potrafi analizować kontekst, wyciągać wnioski i adaptować się do Twojego stylu pracy lub komunikacji.
API
API, czyli Application Programming Interface (po polsku: Interfejs Programowania Aplikacji), to w najprostszych słowach most lub tłumacz, który pozwala dwóm różnym aplikacjom rozmawiać ze sobą i wymieniać się danymi.
Wyobraź sobie, że jedna aplikacja chce skorzystać z funkcji lub danych drugiej – API to zestaw gotowych reguł i komend, które jej to umożliwiają, bez konieczności wiedzy, jak ta druga aplikacja została zbudowana od środka.
C
Cleo AI
Cleo AI to inteligentny, osobisty asystent finansowy (dostępny jako aplikacja mobilna na iOS i Androida), który pomaga użytkownikom zarządzać budżetem, oszczędzać pieniądze i kontrolować codzienne wydatki za pomocą czatu.
Zamiast tradycyjnych, nudnych wykresów i skomplikowanych tabel znanych z bankowości, Cleo opiera się na konwersacyjnym interfejsie (UI opartym na czacie). Z aplikacją rozmawia się jak z człowiekiem – za pomocą wiadomości tekstowych lub głosowych.
cta
CTA to skrót od angielskiego wyrażenia Call to Action, co po polsku oznacza Wezwanie do działania.
W marketingu, sprzedaży oraz projektowaniu stron internetowych (UX/UI Design) jest to kluczowy element – najczęściej w formie przycisku, linku lub krótkiego hasła – którego zadaniem jest skłonienie użytkownika do wykonania jednej, konkretnej, natychmiastowej czynności.
To ten ostateczny punkt w modelu AIDA (litera A – Action), do którego kierujesz całą wcześniejszą komunikację.
D
Delta Prompt
Delta prompt (często nazywany też delta-tuning promptem lub promptem przyrostowym) to zaawansowana technika inżynierii promptów (Prompt Engineering) oraz dostrajania modeli, w której nie piszesz całego promptu od nowa, lecz modyfikujesz lub nadpisujesz jedynie mały, konkretny fragment (tzw. „deltę”) istniejącej już instrukcji.
Słowo delta ($\Delta$) w matematyce i fizyce oznacza różnicę lub przyrost. W kontekście AI oznacza to dokładnie to samo: wprowadzasz precyzyjną poprawkę do bazy, aby zmienić zachowanie modelu, zachowując całą resztę kontekstu nienaruszoną.
Można to rozumieć na dwa sposoby: jako technikę programistyczną (kodowanie) oraz jako technikę codziennej pracy z AI (czat).
E
ElevenLabs
ElevenLabs to jedna z najbardziej zaawansowanych platform AI na świecie dedykowana do generowania i przetwarzania dźwięku. Firma została założona w 2022 roku przez dwóch Polaków – Piotra Dąbkowskiego (byłego inżynieria Google) oraz Mateusza Staniszewskiego (byłego stratega w Palantir). Co ciekawe, nazwa firmy nawiązuje bezpośrednio do 11 listopada, czyli polskiego Święta Niepodległości.
Początkowo platforma zyskała globalną sławę dzięki niesamowicie realistycznemu generatorowi mowy (Text-to-Speech), ale z czasem rozrosła się w potężny kombajn audio, z którego korzystają twórcy gier, autorzy audiobooków, YouTuberzy, a także duże korporacje.
F
FAB
Technika FAB (znana również w Polsce jako metoda Ce-Za-Ko) to jedna z klasycznych i najbardziej skutecznych technik sprzedaży oraz tworzenia treści marketingowych (copywritingu). Jej głównym celem jest przełożenie suchych parametrów technicznych produktu lub usługi na realny język korzyści, który trafia do emocji i potrzeb klienta.
Skrót FAB pochodzi od angielskich słów: Features (Cechy), Advantages (Zalety) oraz Benefits (Korzyści).
Flow - Google AI Creative Studio
Google Flow (często opisywany jako AI Creative Studio) to zaawansowana platforma od Google służąca do kreatywnej generacji oraz edycji wideo i grafiki przy użyciu sztucznej inteligencji. Narzędzie to wyrosło z projektów eksperymentalnych w Google Labs i zostało stworzone z myślą o twórcach, filmowcach oraz projektantach.
G
Gemy
Gemy (Gems) w kontekście AI to funkcja wprowadzona przez Google w usłudze Gemini, która pozwala na tworzenie spersonalizowanych, wyspecjalizowanych wersji asystenta AI.
Działają one jak eksperci od delegowanych zadań – Ty definiujesz ich rolę, wiedzę oraz styl komunikacji, a oni precyzyjnie wykonują powierzone obowiązki bez konieczności wpisywania za każdym razem tych samych instrukcji wstępnych (tzw. system prompts).
Google Ads
Google Ads (dawniej Google AdWords) to system reklamowy stworzony przez firmę Google, który umożliwia firmom i osobom prywatnym wyświetlanie płatnych reklam w ekosystemie Google oraz na stronach partnerskich.
Działa głównie w modelu PPC (Pay-Per-Click), co oznacza, że reklamodawca płaci nie za samo wyświetlenie reklamy, ale za konkretną akcję użytkownika – najczęściej za kliknięcie w link i przejście na stronę docelową.
H
Human-in-the-loop (HITL)
Human-in-the-loop (HITL) (człowiek w pętli) to model operacyjny i podejście do projektowania systemów sztucznej inteligencji (AI), w którym człowiek i maszyna stale ze sobą współpracują.
W tym modelu sztuczna inteligencja nie działa w pełni autonomicznie. Człowiek bierze udział w procesie podejmowania decyzji, trenowania, testowania lub walidacji działań algorytmu, co pozwala na osiągnięcie wyższej dokładności i bezpieczeństwa.
I
Insight konsumencki
Insight konsumencki (marketingowy) to głęboka, często nieoczywista prawda o zachowaniach, potrzebach, emocjach lub motywacjach klientów. To odkrycie, DLACZEGO ludzie robią to, co robią, a nie tylko CO robią.
Dobry insight to moment olśnienia (tzw. „Aha!”). Często dotyka pragnień lub frustracji, do których klient sam z siebie niechętnie się przyznaje, ale gdy usłyszy je w reklamie lub komunikacie marki, natychmiast reaguje myślą: „O rany, to o mnie! Oni mnie naprawdę rozumieją”.
Świetnym narzędziem do docierania do insightów jest metoda 5 Whys.
Interaktywny Prompt
Prompt interaktywny (często nazywany też promptem konwersacyjnym lub dynamicznym) to technika formułowania instrukcji dla AI, w której zamiast oczekiwać natychmiastowej, jednorazowej odpowiedzi, projektujesz proces wymiany informacji.
W klasycznym prompcie dajesz zadanie i czekasz na gotowy wynik. W prompcie interaktywnym oddajesz inicjatywę sztucznej inteligencji, nakazując jej, aby zadawała Ci pytania, zbierała od Ciebie dane krok po kroku i dopiero po uzyskaniu kompletnego kontekstu wygenerowała finalny rezultat.
K
Kwiat Lotosu
Kwiat Lotosu (znany również jako Lotus Blossom Technique) to ustrukturyzowana metoda mapowania myśli i generowania pomysłów, która służy do głębokiej eksploracji centralnego problemu i rozbijania go na mniejsze, operacyjne podzagadnienia.
Technikę tę opracował Yasuo Matsumura z Clover Management Research w Japonii. Działa ona niezwykle skutecznie w sytuacjach, gdy tradycyjna, chaotyczna burza mózgów zawodzi, ponieważ wymusza logiczne, geometryczne wręcz rozwijanie tematów i nie pozwala na przedwczesne porzucenie wątków.
L
LLM - Large Language Model
LLM, czyli Large Language Model (Wielki Model Językowy), to rodzaj sztucznej inteligencji, która została wytrenowana na ogromnych ilościach tekstów, aby rozumieć, generować i manipulować ludzkim językiem.
W dużym uproszczeniu: to niezwykle zaawansowany system statystyczny, którego głównym zadaniem jest przewidywanie kolejnego, najbardziej pasującego słowa (lub jego części, tzw. tokenu) w zdaniu, na podstawie tekstu, który wprowadzisz (tzw. promptu).
Lovable
Lovable (znany również jako Lovable.dev) to nowoczesne, zaawansowane narzędzie klasy no-code / low-code napędzane przez sztuczną inteligencję, które służy do błyskawicznego budowania pełnoprawnych aplikacji internetowych i oprogramowania (SaaS).
Można je określić jako „twój osobisty AI software engineer”. Zamiast pisać kod ręcznie, opisujesz interfejs i działanie aplikacji w języku naturalnym (np. po polsku lub angielsku), a Lovable generuje gotowy, czysty kod, który od razu możesz uruchomić i testować.
M
Machine Learning
Machine Learning (ML), czyli uczenie maszynowe, to gałąź sztucznej inteligencji (AI) oraz informatyki. Skupia się na tworzeniu systemów, które uczą się na podstawie danych i własnego doświadczenia, zamiast być ściśle zaprogramowanymi do wykonania konkretnego zadania.
Dzięki temu algorytmy potrafią automatycznie zwiększać swoją skuteczność, wykrywać ukryte wzorce i podejmować decyzje w nowych, nieznanych wcześniej sytuacjach
Magnific AI
Magnific AI to zaawansowane narzędzie online oparte na sztucznej inteligencji, które służy do upscalingu (zwiększania rozdzielczości) oraz ekstremalnego dodawania detali do zdjęć i grafik.
W przeciwieństwie do tradycyjnych programów, które jedynie rozciągają piksele i wygładzają krawędzie, Magnific dosłownie „wymyśla” i dorysuje brakujące szczegóły (tzw. hallucination), dopasowując je do kontekstu obrazu. Dzięki temu potrafi zamienić rozmazaną grafikę o niskiej rozdzielczości w fotorealistyczny obraz pełen tekstur – od porów na skórze i pojedynczych włosów, po drobne detale architektury czy filmowy klimat w grafikach fantasy.
Make.com
Make.com (dawniej znany jako Integromat) to potężna platforma do automatyzacji procesów i pracy w chmurze (iPaaS – Integration Platform as a Service). Pozwala na łączenie ze sobą różnych aplikacji, narzędzi i baz danych oraz automatyczne przesyłanie danych między nimi bez konieczności pisania kodu (no-code).
Zamiast ręcznie przeklikiwać informacje lub zatrudniać programistę do napisania dedykowanego skryptu, w Make budujesz tzw. scenariusze za pomocą intuicyjnego interfejsu wizualnego.
Meta Prompt
Meta-prompting to technika inżynierii promptów (Prompt Engineering), w której używasz sztucznej inteligencji do… projektowania, optymalizacji lub zarządzania innymi promptami.
Mówiąc najprościej: zamiast samodzielnie głowić się nad idealną instrukcją dla AI, tworzysz prompt wyższego rzędu (tzw. metaprompt), który instruuje model, aby zadziałał jako ekspert od Prompt Engineeringu i napisał lub ulepszył prompt za Ciebie.
Oto jak to działa w praktyce, dlaczego zmienia reguły gry i jak możesz to wykorzystać.
Mimika werbalna
Mimikra werbalna (nazywana też dopasowaniem językowym lub z ang. linguistic style matching) to zjawisko psychologiczne i komunikacyjne, które polega na podświadomym naśladowaniu sposobu mówienia, słownictwa oraz struktury zdań naszego rozmówcy.
Jest to werbalny odpowiednik tzw. „efektu kameleona” (w którym kopiujemy czyjąś gestykulację czy postawę ciała).
MVP - Minimum Viable Product
MVP, czyli Minimum Viable Product (po polsku: minimalnie gotowy produkt lub minimalnie żywotny produkt), to wersja nowego produktu, która posiada tylko tyle funkcji, ile jest absolutnie konieczne, aby wypuścić go na rynek i zebrać pierwsze opinie od prawdziwych użytkowników.
Zamiast budować idealny, potężny system przez dwa lata w jaskini, budujesz coś prostego w dwa miesiące, żeby sprawdzić, czy ludzie w ogóle tego chcą.
N
Nano Banana
Nano Banana 2 (często występująca w menu jako opcja „🍌Create images”) to najnowsza, zaawansowana generacja silnika do tworzenia i edycji grafiki w ekosystemie Gemini.
W skrócie: to zaawansowane narzędzie AI do generowania obrazów (oparte na technologii Imagen 4), które stawia na realizm, precyzję przestrzenną, szybkość działania oraz świetną współpracę z kontekstem użytkownika.
P
pas
Model (lub formuła) PAS to jeden z absolutnie najskuteczniejszych i najchętniej stosowanych schematów psychologicznych w copywritingu i marketingu. Służy do pisania tekstów, które mają mocno zaangażować odbiorcę i skłonić go do konkretnego działania (np. zakupu, zapisu na newsletter czy kliknięcia w link).
Skrót PAS pochodzi od trzech angielskich słów: Problem, Agitation, Solution.
Persona oparta na potrzebie
Persona oparta na potrzebie (ang. Need-Based Persona) to zaawansowane narzędzie projektowe, które skupia się na głębokich motywacjach, bólach, celach i potrzebach użytkowników, zamiast na ich klasycznych cechach demograficznych (takich jak wiek, płeć, zarobki czy miejsce zamieszkania).
W tradycyjnym podejściu persona mogła brzmieć: „Anna, 35 lat, mieszka w Warszawie, zarabia 8000 zł, pracuje w korporacji”. W podejściu opartym na potrzebach odrzucamy te powierzchowne dane, ponieważ dwaj trzydziestolatkowie o identycznych zarobkach mogą mieć skrajnie różne potrzeby zakupowe czy technologiczne. Zamiast tego grupujemy ludzi wokół wspólnego problemu do rozwiązania.
Pomelli AI
Pomelli AI to eksperymentalne narzędzie marketingowe od Google Labs (stworzone we współpracy z Google DeepMind), zaprojektowane jako autonomiczny asystent dla małych i średnich firm oraz startupów.
Jego głównym celem jest automatyzacja procesu tworzenia treści marketingowych przy jednoczesnym ścisłym zachowaniu tożsamości wizualnej i językowej marki (tzw. on-brand content).
R
Reguła kciuka
Reguła kciuka (ang. rule of thumb) to potoczne określenie na prostą, praktyczną zasadę opartą na doświadczeniu, a nie na dokładnych obliczeniach naukowych czy rygorystycznej teorii.
To rodzaj umysłowego skrótu (heurystyki), który pozwala szybko podjąć decyzję, oszacować coś lub rozwiązać problem w codziennym życiu albo pracy. Nie gwarantuje ona idealnego wyniku, ale jest wystarczająco dokładna w większości typowych sytuacji.
Rytualizacja marki
Pozycjonowanie przez rytuały (ang. ritual positioning) to strategia marketingowa, w której tożsamość i unikalna propozycja wartości marki (USP) nie są budowane wokół cech produktu (ceny, składu, funkcjonalności), ale wokół konkretnego momentu, zachowania lub ceremonii, w której ten produkt uczestniczy.
Zamiast pozycjonować markę jako „najlepszą kawę”, pozycjonuje się ją jako „nieodzowny element Twojego poronnego wyciszenia przed stresującym dniem”. W tym podejściu produkt staje się rekwizytem, a marka – reżyserem doświadczenia.
S
SCAMPER
SCAMPER to technika kreatywnego myślenia i rozwiązywania problemów, która służy do generowania nowych pomysłów, ulepszania istniejących produktów, usług lub procesów.
Jej autorem jest Bob Eberle, który opisał ją jako akronim ułatwiający burzę mózgów. Metoda ta opiera się na założeniu, że większość nowych rzeczy nie powstaje od zera, lecz jest modyfikacją lub nową kombinacją tego, co już istniej
SPICE Prompt
Najpopularniejszym z nich jest S.P.I.C.E. Framework – ustrukturyzowana metoda inżynierii promptów, używana szczególnie przy masowej automatyzacji danych (spopularyzowana m.in. przez platformę automatyzacji procesów GTM – Clay). Drugie, bardziej potoczne, to tworzenie promptów kreatywnych lub nieskrępowanych filtrami (tzw. spicy prompts).
Poniżej znajdziesz szczegółowe wyjaśnienie obu tych podejść.
Storytelling
Storytelling (czyli sztuka opowiadania historii) to technika budowania relacji, przekazywania wiedzy i angażowania odbiorców za pomocą odpowiednio skonstruowanej opowieści.
Zamiast przedstawiać suche fakty, dane czy parametry techniczne, storytelling odwołuje się do emocji, ludzkich doświadczeń i uniwersalnych archetypów. Dobrze opowiedziana historia sprawia, że komunikat staje się łatwiejszy do zapamiętania, bardziej przekonujący i bliższy odbiorcy.
Supabase
Supabase to platforma programistyczna typu Backend-as-a-Service (BaaS), która jest reklamowana jako otwartoźródłowa alternatywa dla Firebase (od Google). Pomaga programistom błyskawicznie stworzyć zaplecze (backend) dla aplikacji internetowych i mobilnych, bez konieczności samodzielnego konfigurowania serwerów, baz danych czy pisania API od zera.
W przeciwieństwie do Firebase, które opiera się na nierelacyjnej bazie danych (NoSQL), Supabase bazuje na potężnej, relacyjnej bazie danych PostgreSQL.
T
Tabula Rasa Prompt
W inżynierii promptów termin ten funkcjonuje w dwóch głównych kontekstach: operacyjnym (czyszczenie pamięci roboczej) oraz konceptualnym (traktowanie AI jako „czystej kartki” przy budowaniu zaawansowanych, ustrukturyzowanych instrukcji).
W
5 WHYS
5 Whys (5x Dlaczego) to prosta, ale niezwykle skuteczna metoda iteracyjnego zadawania pytań, która służy do identyfikowania pierwotnej przyczyny (ang. root cause) problemu, zamiast skupiania się na jego powierzchownych objawach.
Metodę tę opracował Sakichi Toyoda, japoński przedsiębiorca i wynalazca, a następnie stała się ona kluczowym elementem Systemu Produkcyjnego Toyoty (Toyota Production System) oraz metodologii Lean Management i Six Sigma.
W + H
Pytania W+H (często nazywane również regułą 5W1H lub metodą pytań dziennikarskich) to ustrukturyzowany zestaw otwartych pytań, który służy do wszechstronnego zbierania informacji, precyzyjnego definiowania problemów oraz analizy sytuacji.
Nazwa „W+H” pochodzi od angielskich zaimków pytajnych: Who, What, When, Where, Why oraz How. W polskiej praktyce projektowej i analitycznej najczęściej skupiamy się na pięciu kluczowych pytaniach: Kto, Co, Kiedy, Gdzie, Jak (czasem rozszerzanych o „Dlaczego”).
Metoda ta opiera się na zasadzie, że aby w pełni zrozumieć jakikolwiek proces, zdarzenie lub potrzebę, należy poznać odpowiedzi na każdy z tych podstawowych komponentów. Jeśli pominiesz choćby jeden, Twój obraz sytuacji będzie niepełny.
Z
Zero-shot prompt
Zero-shot prompt (lub zero-shot learning w kontekście promptowania) to technika formułowania zapytania do modelu językowego (AI), w której prosisz o wykonanie zadania bez podawania jakichkolwiek przykładów (wzorów) oczekiwanego rezultatu.
Innymi słowy: rzucasz model na głęboką wodę, polegając wyłącznie na jego wiedzy ogólnej, zdolnościach kojarzenia i instrukcji, którą mu przekazałeś.
Samo określenie wywodzi się z faktu, że model ma „zero prób/szans” (zero shots) na podpatrzenie, jak prawidłowo powinno wyglądać rozwiązanie specyficznego zadania, zanim sam je wygeneruje.